Physiotherapy works: καρδιαγγειακή αποκατάσταση

ενημερωτικό από τον Chartered Society of Physiotherapy (U.K.)

 
Η Φυσικοθεραπεία στην καρδιαγγειακή αποκατάσταση είναι μια κλινικά και οικονομικά αποτελεσματική παρέμβαση για εκείνους που ζουν με καρδιαγγειακά νοσήματα. 

Οι καρδιαγγειακές νόσοι περιλαμβάνουν καταστάσεις όπως η στηθάγχη, η καρδιακή προσβολή και το εγκεφαλικό επεισόδιο. Η καρδιακή νόσος προκαλείται από τη σταδιακή συσσώρευση λιπαρών αποθέσεων στις στεφανιαίες αρτηρίες, προκαλώντας τον περιορισμό του εύρους τους και οδηγεί σε στηθάγχη.Αν ένα κομμάτι αυτού του λιπαρού αποθέματος αποκολληθεί από το τοίχωμα της αρτηρίας, μπορεί να προκαλέσει το σχηματισμό ενός θρόμβου, που μπορεί στη συνέχεια να ταξιδεύει με την κυκλοφορία του αίματος και να εναποτεθεί σε κάποιο άλλο σημείο του κυκλοφορικού συστήματος, αποκόπτοντας έτσι την παροχή αίματος προς την καρδιά (με αποτέλεσμα καρδιακή προσβολή) ή του εγκεφάλου (με αποτέλεσμα την πρόκληση εγκεφαλικού επεισοδίου). Περίπου οι μισοί από τους ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο έχουν επιπλέον προβλήματα υγείας, με περίπου το 30% να υποφέρει από πόνο στην πλάτη ή αρθρίτιδα, το 21% από διαβήτη, και ένα επιπλέον 16% από κάποια αναπνευστική νόσο, συμπεριλαμβανομένου του άσθματος. (1)


Μέγεθος του προβλήματος

• Ένας στους τρεις (191.000) των θανάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο, κάθε χρόνο, προκαλείται από καρδιαγγειακά νοσήματα, εκ των οποίων περίπου τα μισά είναι από στεφανιαία νόσο και πάνω από το ένα τέταρτο είναι από εγκεφαλικά επεισόδια. (8)
• Έως και το 90% του κινδύνου της πρόκλησης της πρώτης καρδιακής προσβολής οφείλεται σε εννέα παράγοντες του τρόπου ζωής που μπορούν να αλλάξουν (9).

Αποκατάσταση 

Τα Φυσικοθεραπευτικά προγράμματα στην καρδιαγγειακή αποκατάσταση είναι κλινικά αποτελεσματικά στη μείωση της θνησιμότητας (2). 
Βελτιώνουν την υγεία και την ποιότητα της ζωής του πάσχοντος και μειώνουν τον χρόνο της παραμονής του στο νοσοκομείο (3). Επίσης, μειώνουν και τον συνολικό αριθμό των επαναπροωθήσεων του ασθενή σε νοσοκομείο. 
Τα προγράμματα υποστηρίζουν, επίσης, την επιστροφή στην εργασία του πάσχοντος και την καλύτερη αυτο-διαχείριση της κατάστασής του (4). 
Περίπου 400 φυσικοθεραπευτές εργάζονται σε περίπου 395 προγράμματα καρδιαγγειακής αποκατάστασης σε όλη τη Βρετανία (1). Η εμπειρία των Φυσικοθεραπευτών είναι ανεκτίμητης αξίας για την εκτίμηση αυτών των ασθενών, όπως συμβαίνει σήμερα και σε πολλές άλλες παθήσεις, όπως οι αρθρίτιδες, οι σκελετικές δυσμορφίες, οι ολικές αρθροπλαστικές, οι νευρολογικές παθήσεις και τα αναπνευστικά προβλήματα. Οι Φυσικοθεραπευτές είναι υπεύθυνοι για την προσαρμογή του προγράμματος στον ασθενή, έτσι ώστε να μην υπάρχουν κίνδυνοι κατά την εκτέλεσή του. Έτσι, δεν υπάρχουν στοιχεία από τα προγράμματα άσκησης που να προκαλούν βλάβη στον πάσχοντα (2,3).
Η επιστημονική εκτέλεση και επίβλεψη του προγράμματος αποκατάστασης είναι απαραίτητη, και έτσι καταδεικνύει καλύτερα αποτελέσματα από ότι άλλες ιατρικές μορφές αντιμετώπισης (5,6). Οι Φυσικοθεραπευτές είναι βασικά μέλη και συχνά τα σημαντικότερα της πολυ-επιστημονικής Ομάδας Αποκατάστασης, υπεύθυνοι στην υποστήριξη των ασθενών για να μάθουν πώς να είναι σωματικά δραστήριοι. Υπεύθυνοι μιας σειράς μέτρων βελτίωσης του τρόπου ζωής με τα ατομικά προγράμματα άσκησης. Η προσέγγιση της Ομάδας Αποκατάστασης είναι οικονομικά αποδοτικότερη και οδηγεί σε καλύτερη πρόγνωση (7).

Το κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

•         Η καρδιαγγειακή νόσος (CVD) είναι ένα σοβαρό πρόβλημα της δημόσιας υγείας, που επηρεάζει πάνω 2,6 εκατομμύρια ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο και κοστίζει περίπου £ 30 δισεκατομμύρια στην οικονομία (8).
•         Το κόστος της καρδιαγγειακής νόσου στο εθνικό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της Βρετανίας ήταν κατ 'εκτίμηση £ 14.4 δισεκατομμύρια το 2006, με πάνω από το 70% αυτού του κόστους σε νοσήλεια (11).

Η πριμοδότηση του κόστους της καρδιαγγειακής αποκατάστασης από το σύστημα υγείας, θα έδινε τη δυνατότητα να μειωθεί η θνησιμότητα κατά 26%, στα επόμενα πέντε χρόνια, καθώς είναι η δεύτερη παρέμβαση μετά την ασπιρίνη και τους β-αναστολείς όσον αφορά την αποτελεσματικότητα (£ 1.100 ανά έτος ζωής που κερδήθηκε, σε σύγκριση με £ 1.957) (10). Αλλά μόνο σε ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων που ζουν με καρδιακές παθήσεις, προσφέρεται αυτή η ευκαιρία (11).  
Σε πρόσφατη ανασκόπηση, βρέθηκαν πέντε μελέτες οι οποίες επιβεβαίωσαν ότι η καρδιαγγειακή αποκατάσταση ήταν αποδοτικότερη σε σύγκριση με την παραδοσιακή ιατρική (12). 
Τα αποτελέσματα ήταν ισχυρά και απέδειξαν ότι το οριακό κόστος για κάθε επιπλέον έτος ζωής (κατά QALY) ήταν περίπου £ 8.000, που είναι πολύ κάτω από το επίπεδο συνήθως θεωρείται ότι είναι προσιτό για το σύστημα υγείας της Βρετανίας (περίπου £ 20.000 έως £ 30.000 κατά QALY) (12).  
Έχει υπολογιστεί ότι η μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου στον πληθυσμό του Ηνωμένου Βασιλείου ακόμα και από 1% θα σήμαινε μειωμένες εκταμιεύσεις των £ 260 εκατομμυρίων ετησίως (13).  
Οι Φυσικοθεραπευτές είναι το κλειδί για την υλοποίηση των καρδιαγγειακών προγραμμάτων αποκατάστασης, που είναι προσιτά και αφορούν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού (1). Οι Φυσικοθεραπευτές μπορούν να αποδείξουν ότι τα προγράμματα καρδιαγγειακής αποκατάστασης είναι πολύ πιο αποδοτικά από ότι άλλες καρδιακές επεμβάσεις (5), βελτιώνοντας κατά 25% κατά μέσο όρο τα επίπεδα φυσικής κατάστασης του πάσχοντος (1). Το Υπουργείο Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου αναγνωρίζοντας τα οφέλη της καρδιαγγειακής αποκατάστασης, έχει δημιουργήσει τεκμηριωμένες προδιαγραφές των υπηρεσιών αυτών (14).


Συμπέρασμα

Η καρδιακή αποκατάσταση είναι μια φθηνή θεραπεία που σώζει ζωές. Βοηθά καρδιοπαθείς να σταθούν στα πόδια τους, σωματικά και συναισθηματικά, μέσα από την άσκηση, εκπαίδευση και υποστήριξη (10).
Οι Φυσικοθεραπευτές είναι το επάγγελμα επιλογής για την εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων. Η κλινική τους εμπειρία, τους δίνει τη δυνατότητα να σχεδιάζουν και να εφαρμόζουν τέτοια προγράμματα, να παραδίδουν μηνύματα δημόσιας υγείας και να υποστηρίζουν τις αλλαγές στον τρόπο ζωής, μειώνοντας έτσι το οικονομικό βάρος για την υγειονομική περίθαλψη του Ηνωμένου Βασιλείου.



Βιβλιογραφία:

1. British Heart Foundation. The national audit of cardiac rehabilitation - annual statistical report 2010. London: British Heart Foundation; 2010. URL: http://www.bhf.org.uk/publications/view-publication.aspx?ps=1001019
2. Jolliffe J, Rees K, Taylor Rod RS, et al. Exercise-based rehabilitation for coronary heart disease. Cochrane Database of Systematic Reviews. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd; 2001. URL: http://www.mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD00180...
3. Davies EJ, Moxham T, Rees K, et al. Exercise based rehabilitation for heart failure. Cochrane Database of Systematic Reviews. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd; 2010. URL: http:// www.mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD003331/frame...
4. Department of Health. Coronary heart disease and the need for cardiac rehabilitation. London: Department of Health; 2010. URL: http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/ Publications/PublicationsPolicyAndGuidance/Browsable/DH_117658
5. Brown A, Taylor R, Noorani H, et al. Exercise-based cardiac rehabilitation programs for coronary artery disease: a systematic clinical and economic review. Ottawa: Canadian Coordinating Office for Health Technology Assessment (CCOHTA) 2003. URL: http://www.cadth.ca/index.php/en/hta/reports-publications/search/publica...
6. Taylor RS, Brown A, Ebrahim S, et al. Exercise-based rehabilitation for patients with coronary heart disease: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Med. 2004 May 15;116(10):682-92.
7. Zoghbi G, Sanderson B, Breland J, et al. Uptake, outcome and cost of CR are influenced by the extent of co-morbidity: Optimizing risk stratification in cardiac rehabilitation with inclusion of a comorbidity index. J Cardiopulm Rehabil. 2004;24:8-13.
8. British Heart Foundation. Our heart disease facts. London: British Heart Foundation. URL: http://www.bhf.org.uk/media/news-from-the-bhf/bhf-facts.aspx
9. Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004 Sep 11-17;364(9438):937-52.
10. Fidan D, Unal B, Critchley J, et al. Economic analysis of treatments reducing coronary heart disease mortality in England and Wales, 2000-2010. QJM. 2007 May;100(5):277-89. URL: http://qjmed.oxfordjournals.org/content/100/5/277.long
11. Scarborough P, Bhatnagar P, Wickramasinghe K, et al. Coronary heart disease statistics 2010. London: British Heart Foundation; 2010. URL: http://www.bhf.org.uk/publications/view-publication.aspx?ps=1001546
12. National Institute for Health and Clinical Excellence. Chronic heart failure: management of chronic heart failure in adults in primary and secondary care. CG108. London: National Institute for Health and Clinical Excellence; 2010. URL: http://www.nice.org.uk/guidance/index.jsp?action=byID&o=13099
13. National Institute for Health and Clinical Excellence. Prevention of cardiovascular disease at population level. London: National Institute for Health and Clinical Excellence; 2010. URL: http://guidance.nice.org.uk/PH25
14. Department of Health. Commissioning a cardiac rehabilitation service. London: Department of Health; 2010. URL: http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/Publications/ PublicationsPolicyAndGuidance/Browsable/DH_117506


πηγή:  http://www.csp.org.uk/professional-union/practice/evidence-base/physiotherapy-works/physiotherapy-works-cardiac-rehab

Κατ' οίκον ή νοσοκομειακή αποκατάσταση μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση

από το περιοδικό: Physical Therapy (Απρίλιος 2013)

των: Simonetta Scalvini,Emanuela Zanelli,Laura Comini,Margherita Dalla Tomba,Giovanni Troise,Oreste Febo και Amerigo Giordano

Το φυσικοθεραπευτικό πρόγραμμα αποκατάστασης μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση έχει ευεργετικά αποτελέσματα και ειδικά όταν ακολουθείται σε μια μακροχρόνια βάση. Η τηλεϊατρική σήμερα διαθέτει την κατάλληλη τεχνολογία που μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες της εκτέλεσης του προγράμματος αποκατάστασης στο σπίτι. 
Ο στόχος της έρευνας είναι να συγκρίνει την ικανότητα εκτέλεσης του προγράμματος αποκατάστασης, με την βοήθεια της τηλεϊατρικής στο σπίτι (HBCR) ή στο νοσοκομείο (in-H), σε ασθενείς χαμηλού ή μέσου κινδύνου (Euroscore 0-5), μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση.

Για τις ανάγκες της έρευνας, οι ερευνητές έδωσαν σε ασθενείς, μετά το εξιτήριο από το νοσοκομείο, τη δυνατότητα να αποφασίσουν εάν θα εγγραφούν στο πρόγραμμα HBCR. Οι κλινικές εξετάσεις (ΗΚΓ, υπερηχογράφημα, ακτινογραφία θώρακος και αιματολογικός έλεγχος) των ασθενών της HBCR ομάδας εκτελέστηκαν κανονικά σε κάθε μία από τις 4 εβδομάδες της αποκατάστασης και η δοκιμασία κόπωσης (6 λεπτά σε δαπεδο-εργόμετρο στα 6MWT) πραγματοποιήθηκε στην αρχή και στο τέλος του προγράμματος. 
Μια ομάδα ελέγχου, που αποτελείτο από ασθενείς που ακολούθησαν αντίστοιχο πρόγραμμα αποκατάστασης στο νοσοκομείο, χρησιμοποιήθηκε ως ομάδα σύγκρισης.  
Οι ασθενείς που ακολούθησαν το HBCR πρόγραμμα ήταν υπό την επίβλεψη, ενός γιατρού και τηλε-παρακολουθούντο καθημερινά από νοσηλευτή και φυσικοθεραπευτή μέσω τηλεδιάσκεψης. Επίσης πραγματοποιήθηκαν περιοδικές επισκέψεις στο σπίτι από το προσωπικό υγείας.
Συνολικά, 100 ασθενείς εντάχθηκαν στην ομάδα HBCR. Ένας ίσος αριθμός των ασθενών επιλέχτηκε για την ομάδα σύγκρισης.  

Στο τέλος της μελέτης των 4 εβδομάδων και οι δύο ομάδες έδειξαν βελτίωση από τις αντίστοιχες τιμές αναφοράς στη δοκιμασία κόπωσης των 6MWT (p <0,001).
Επειδή οι ασθενείς αυτο-επέλεξαν να εγγραφούν στο πρόγραμμα HBCR, και οι ασθενείς της ομάδας ελέγχου ανήκαν σε ένα και μόνο κλινικό κέντρο, τα αποτελέσματα της μελέτης δεν μπορεί να είναι γενικευμένα.

Συμπερασματικά, στους ασθενείς που επέλεξαν να ακολουθήσουν το HBCR πρόγραμμα, βρέθηκαν αποτελέσματα ισοδύναμα με αυτά των ασθενών που ακολούθησαν πρόγραμμα αποκατάστασης μέσα στο νοσοκομείο. Η μελέτη αυτή δείχνει ότι η αποκατάσταση μετά από καρδιοχειρουργική επέμβαση μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά στο σπίτι του ασθενή, όταν ελέγχεται από μια ολοκληρωμένη υπηρεσία τηλεϊατρικής.


πηγή: http://ptjournal.apta.org/content/early/2013/04/17/ptj.20120212.abstract

H φυσικοθεραπεία στην καρδιαγγειακή αποκατάσταση είναι μια κλινικά και οικονομικά αποτελεσματική παρέμβαση.

από τον Βρετανικό Σύλλογο Φυσικοθεραπευτών (CSP)

Με το όρο καρδιαγγειακή νόσος περιγράφουμε καταστάσεις όπως η στηθάγχη, καρδιακή προσβολή και εγκεφαλικό επεισόδιο. Η καρδιαγγειακή νόσος προκαλείται από τη σταδιακή συσσώρευση λιπαρών αποθέσεων στις στεφανιαίες αρτηρίες, περιορίζοντας το εύρος τους και οδηγόντας σε στηθάγχη. Αν ένα κομμάτι αυτής της απόθεσης απομακρυνθεί από το τοίχωμα της αρτηρίας, μπορεί να προκαλέσει το σχηματισμό ενός θρόμβου. Ο θρόμβος αυτός μπορεί στη συνέχεια να ταξιδεύσει με την κυκλοφορία του αίματος, και να σταματήσει σε ένα αγγείο μικρότερης διαμέτρου, αποκόπτοντας έτσι την παροχή αίματος προς την καρδιά (με αποτέλεσμα καρδιακή προσβολή) ή του εγκεφάλου (που οδηγεί σε εγκεφαλικό επεισόδιο ).
Περίπου οι μισοί από τους ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο έχουν επιπλέον προβλήματα υγείας, με το 30% περίπου από αυτούς να υποφέρει από πόνο στην πλάτη ή και αρθρίτιδα, το 21% να έχει διαταραγμένο διαβήτη, και ένα επιπλέον 16% να υποφέρει από αναπνευστική νόσο, συμπεριλαμβανομένου του άσθματος.

Μέγεθος του προβλήματος

• Ένας στους τρεις θανάτους κάθε χρόνο, προκαλούνται από καρδιαγγειακά νοσήματα, εκ των οποίων περίπου τα μισά είναι από στεφανιαία νόσο και πάνω από το ένα τέταρτο είναι από εγκεφαλικά επεισόδια.
• Το 90% του κινδύνου μια πρώτη καρδιακή προσβολή, οφείλεται σε εννέα παράγοντες του τρόπου ζωής που μπορεί να αλλάξουν.

Τα φυσικοθεραπευτικά προγράμματα αποκατάστασης:

• Είναι κλινικά αποτελεσματικά στη μείωση της θνησιμότητας
• Βελτιώνουν την υγεία και την ποιότητα της ζωής των πασχόντων
• Μειώνουν τον χρόνο νοσηλείας
• Και τέλος, μειώνουν τον αριθμό των επαναπροωθήσεων στα νοσοκομεία.

Τα φυσικοθεραπευτικά προγράμματα υποστηρίζουν επίσης, την επιστροφή στην εργασία του πάσχοντος και την αυτο-διαχείριση της κατάστασης του. Περίπου 400 φυσικοθεραπευτές διευθύνουν ή εργάζονται σε περίπου 395 προγράμματα καρδιαγγειακής αποκατάστασης σε όλη τη Βρετανία.
Η εμπειρία των φυσικοθεραπευτών είναι ανεκτίμητη για την αξιολόγηση των καρδιακών ασθενών, γιατί συχνά συνυπάρχουν και άλλα προβλήματα υγείας, όπως αρθρίτιδες, πόνος στη Σ.Σ., ολικές αρθροπλαστικές ή παλιά κατάγματα, εγκεφαλικά επεισόδια και αναπνευστικά προβλήματα.
Αυτά πρέπει να εντοπιστούν και να συναξιολογηθούν και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις να προσαρμοστούν, έτσι ώστε οι ασθενείς αυτοί να συμμετάσχουν με ασφάλεια στο πρόγραμμα της καρδιαγγειακής αποκατάστασης.
Η συνδυασμένη άσκηση (λόγω και των άλλων συνυπαρχόντων προβλημάτων) είναι σημαντική στο προγράμμα καρδιαγγειακής αποκατάστασης και δίνει καλύτερα αποτελέσματα.

Οι φυσικοθεραπευτές είναι βασικά μέλη της ομάδας αποκατάστασης, με κύριο σκοπό την υποστήριξη των ασθενών για να μάθουν πώς να είναι σωματικά δραστήριοι. Επίσης βασικό τους μέλημα είναι η αποκατάσταση των δραστηριοτήτων της καθημερινής ζωής, μέσω μιας σειράς ατομικών προγραμμάτων άσκησης. Μ' αυτό τον τρόπο η ομάδα αποκατάστασης είναι πιό αποδοτική και αυτό οδηγεί σε καλύτερη πρόγνωση.

Το κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

• Η καρδιαγγειακή νόσος είναι ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας που επηρεάζει πάνω από 2,6 εκατομύρια ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο και κοστίζει περίπου 30 δισεκατομμύρια £ στην Βρετανική οικονομία.
• Το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης της καρδιαγγειακής νόσου ήταν κατ 'εκτίμηση 14.4 δισεκατομμύρια £ το 2006, με πάνω από το 70% αυτού του κόστους να αφορά τη νοσηλεία των ασθενών.

Η καρδιαγγειακή φυσικοθεραπευτική αποκατάσταση έχει τη δυνατότητα να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακής θνησιμότητας κατά 26%, στα επόμενα πέντε χρόνια της ζωής του πάσχοντος και είναι η δεύτερη μετά την ασπιρίνη και τους βήτα-αναστολείς, όσον αφορά την την σχέση αποτελεσματικότητας και κόστους. Δυστυχώς όμως, μόνο ένα μικρό ποσοστό των ανθρώπων που ζουν με καρδιακές παθήσεις είχαν την ευκαιρία να υποβληθούν σ' αυτή.

Σε πρόσφατη ανασκόπηση πέντε μελετών για την φυσικοθεραπευτική καρδιαγγειακή αποκατάσταση, επιβεβαιώθηκε ήταν εξ ίσου αποδοτική σε σχέση με την παραδοσιακή ιατρική αντιμετώπιση τους προβλήματος.

Έχει υπολογιστεί ότι η μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου στον πληθυσμό του Ηνωμένου Βασιλείου ακόμα και 1% θα δημιουργήσει οικονομία στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΝΗS) κατά 260 περίπου εκατομ. £ ετησίως.

Οι φυσικοθεραπευτές είναι βασικά στελέχη στην υλοποίηση καρδιαγγειακών προγραμμάτων αποκατάστασης, που σχετίζονται με όλα τα τμήματα του πληθυσμού και οχι μόνο τους πάσχοντες. Επίσης, μπορούν να δημιουργήσουν στοχευμένα καρδιαγγειακά προγράμματα, πολύ πιο αποδοτικά από ότι άλλα είδη ιατρικής παρέμβασης, βελτιώνοντας μέσο όρο 25% τα επίπεδα φυσικής κατάστασης.

Το Υπουργείο Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου αναγνωρίζει τα οφέλη της φυσικοθεραπευτικής καρδιαγγειακής αποκατάστασης και γι αυτό έχει δημιουργήσει προδιαγραφές για την παροχή αυτών των υπηρεσιών.

Συμπέρασμα
Η καρδιακή αποκατάσταση είναι μια χαμηλού κόστους θεραπεία που σώζει ζωές. Βοηθά καρδιοπαθείς να σταθούν στα πόδια τους, σωματικά και συναισθηματικά, μέσα από την άσκηση, εκπαίδευση και υποστήριξη.
Οι φυσικοθεραπευτές είναι το καταλληλότερο επάγγελμα υγείας που μπορεί να εφαρμόσει τέτοια προγράμματα. Η κλινική εμπειρία τους, τους δίνει τη δυνατότητα να εξατομικεύουν το πρόγραμμα τους, να βοηθούν στη δημόσια υγεία και την βελτιώνουν την καθημερινότητα των ασθενών.

Πηγή: http://www.csp.org.uk/professional-union/practice/evidence-base/physiotherapy-works/physiotherapy-works-cardiac-rehab

Βιβλιογραφία:

1. British Heart Foundation. The national audit of cardiac rehabilitation - annual statistical report 2010. London: British Heart Foundation; 2010. URL: http://www.bhf.org.uk/publications/view-publication.aspx?ps=1001019
2. Jolliffe J, Rees K, Taylor Rod RS, et al. Exercise-based rehabilitation for coronary heart disease. Cochrane Database of Systematic Reviews. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd; 2001. URL: http://www.mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD00180...
3. Davies EJ, Moxham T, Rees K, et al. Exercise based rehabilitation for heart failure. Cochrane Database of Systematic Reviews. Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd; 2010. URL: http:// www.mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD003331/frame...
4. Department of Health. Coronary heart disease and the need for cardiac rehabilitation. London: Department of Health; 2010. URL: http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/ Publications/PublicationsPolicyAndGuidance/Browsable/DH_117658
5. Brown A, Taylor R, Noorani H, et al. Exercise-based cardiac rehabilitation programs for coronary artery disease: a systematic clinical and economic review. Ottawa: Canadian Coordinating Office for Health Technology Assessment (CCOHTA) 2003. URL: http://www.cadth.ca/index.php/en/hta/reports-publications/search/publica...
6. Taylor RS, Brown A, Ebrahim S, et al. Exercise-based rehabilitation for patients with coronary heart disease: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Med. 2004 May 15;116(10):682-92.
7. Zoghbi G, Sanderson B, Breland J, et al. Uptake, outcome and cost of CR are influenced by the extent of co-morbidity: Optimizing risk stratification in cardiac rehabilitation with inclusion of a comorbidity index. J Cardiopulm Rehabil. 2004;24:8-13.
8. British Heart Foundation. Our heart disease facts. London: British Heart Foundation. URL: http://www.bhf.org.uk/media/news-from-the-bhf/bhf-facts.aspx
9. Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, et al. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): case-control study. Lancet. 2004 Sep 11-17;364(9438):937-52.
10. Fidan D, Unal B, Critchley J, et al. Economic analysis of treatments reducing coronary heart disease mortality in England and Wales, 2000-2010. QJM. 2007 May;100(5):277-89. URL: http://qjmed.oxfordjournals.org/content/100/5/277.long
11. Scarborough P, Bhatnagar P, Wickramasinghe K, et al. Coronary heart disease statistics 2010. London: British Heart Foundation; 2010. URL: http://www.bhf.org.uk/publications/view-publication.aspx?ps=1001546
12. National Institute for Health and Clinical Excellence. Chronic heart failure: management of chronic heart failure in adults in primary and secondary care. CG108. London: National Institute for Health and Clinical Excellence; 2010. URL: http://www.nice.org.uk/guidance/index.jsp?action=byID&o=13099
13. National Institute for Health and Clinical Excellence. Prevention of cardiovascular disease at population level. London: National Institute for Health and Clinical Excellence; 2010. URL: http://guidance.nice.org.uk/PH25
14. Department of Health. Commissioning a cardiac rehabilitation service. London: Department of Health; 2010. URL: http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/Publications/ PublicationsPolicyAndGuidance/Browsable/DH_117506